በዴቪድ እስራኤል • 9 ኖቬምበር 2026

ኢየሩሳሌም፣ 9 ኖቬምበር 2026 (TPS-IL) — እስራኤል የኤሌክትሪክ ኃይል አውታሯ፣ የውሃ ሥርዓቶቿ እና ሆስፒታሎቿ በውጭ ኩባንያዎች በሚቆጣጠሩ ቴክኖሎጂዎች ላይ ጥገኛ እንዳይሆኑ የራሷን የላቀ የአርቴፊሻል ኢንተለጀንስ ሞዴል ለማልማት ማቀዷን የብሔራዊ የአርቴፊሻል ኢንተለጀንስ ዳይሬክቶሬት ኃላፊ ሰኞ ዕለት ተናግረዋል።

በጠቅላይ ሚኒስትሩ ጽሕፈት ቤት ዳይሬክቶሬቱን የሚመሩት ብርጋዴር ጄኔራል (በተጠባባቂ) ኢሬዝ አስካል በቴል አቪቭ ዩኒቨርሲቲ በተካሄደው የሳይበር እና አርቴፊሻል ኢንተለጀንስ ሳምንት ጉባኤ ላይ እንደተናገሩት፣ እንደ ኤሌክትሪክ፣ ውሃ እና የጤና እንክብካቤ ያሉ ወሳኝ ሥርዓቶች ከአምስት እስከ ሰባት ዓመታት ባለው ጊዜ ውስጥ ከጊዜ ወደ ጊዜ በአርቴፊሻል ኢንተለጀንስ ላይ ጥገኛ ይሆናሉ። “የአንድ አገር ወሳኝ መሠረተ ልማት በራሷ ቁጥጥር ሥር ባልሆነ አርቴፊሻል ኢንተለጀንስ ላይ የሚሠራ ከሆነ፣ በገዛ አገሯ ላይ ሙሉ ቁጥጥር አይኖራትም” ብለዋል።

አስካል ሁለት ስጋቶችን ጠቅሰዋል። የንግድ ኩባንያዎች የሚንቀሳቀሱት ከስቴቱ ፍላጎት ጋር ላይጣጣም በሚችል የራሳቸው የንግድ ጥቅም ላይ ተመሥርተው ነው፣ እንዲሁም የአገልግሎቶቻቸው ተደራሽነት ለረጅም ጊዜ ዋስትና ሊሰጠው አይችልም።

ክፍት የኮድ ምንጭ (open-source) ያላቸው ሞዴሎችም ቢሆኑ የተሟላ መልስ አይደሉም ብለዋል። ግንባር ቀደም ሞዴሎች በዋናነት የሚገኙት በውጭ ኩባንያዎች የክላውድ አገልግሎቶች በኩል ሲሆን፣ ክፍት ሞዴሎች ክፍት ሆነው እንደሚቀጥሉ ግልጽ አይደለም።

አስካል የእስራኤል ሞዴል እንዲኖር ሐሳብ አቅርበዋል፣ ምንም እንኳን የግድ ብቻዋን የሚገነባ ባይሆንም። ሊሆኑ የሚችሉ አጋሮችን ስም ሳያጠቅሱ “ይህንን ተመሳሳይ ተግዳሮቶች ካሏቸው አገሮች ጋር በጋራ መሥራት እንደምንችል አምናለሁ” ብለዋል። ጥረቱ መረጃዎችን፣ በጀቶችን እና ጊዜን እንደሚጠይቅ አምነው፣ ነገር ግን እስራኤል ምንም አማራጭ እንደሌላት ተናግረዋል።

የኮምፒውተር አቅም ግንባታ

እንደዚህ ያሉ ሞዴሎችን ማሄድ እስራኤል በአሁኑ ጊዜ የሌላትን የኮምፒውቲንግ አቅም ይጠይቃል። አስካል ወደ 300,000 የሚጠጉ ጂፒዩዎች (GPUs) ኢላማ አስቀምጠዋል፡ ወደ 100,000 ለአካዳሚ፣ ለመንግሥት፣ ለመከላከያ ተቋማት እና ለጀማሪ ኩባንያዎች (startups)፣ እንዲሁም 200,000 የቴክኖሎጂ ኩባንያዎችን እና የዳታ ማዕከላትን ዕድገት ለመደገፍ። ይህ ግንባታ ለዳታ ማዕከላት እና ለቺፕ ማምረቻ ፋብሪካዎች ወደ ሁለት ጊጋዋት የሚጠጋ ተጨማሪ የኤሌክትሪክ ኃይል አቅም እንደሚጠይቅ ተናግረዋል።

ይህ ማስታወቂያ በቅርብ ወራት የተጀመረውን ሥራ ተከትሎ የመጣ ነው። በነሐሴ ወር መጀመሪያ ላይ ዳይሬክቶሬቱ እና የገንዘብ ሚኒስቴር የዋና ሒሳብ ሹም ጽሕፈት ቤት የብሔራዊ የአርቴፊሻል ኢንተለጀንስ ፕሮግራሙን የትግበራ ምዕራፍ አስጀምረዋል። ይህም ለአንድ ብሔራዊ ኳንተም ኮምፒውተር ጨረታን እና ሁለት የመረጃ መጠየቂያዎችን (requests for information) አካቷል፣ አንደኛው በአካላዊው ዓለም ውስጥ ለአርቴፊሻል ኢንተለጀንስ መሞከሪያ ሜዳ እና ሌላኛው በመሠረታዊ ሞዴል (foundation-model) ስትራቴጂ ላይ። መሠረታዊ ሞዴሎች ሌሎች የአርቴፊሻል ኢንተለጀንስ አፕሊኬሽኖች እና አገልግሎቶች የሚገነቡባቸው ግዙፍ ሥርዓቶች ናቸው።

ዳይሬክቶሬቱ የጤና እንክብካቤን፣ ትምህርትን፣ የሕዝብ እርጅናን እንዲሁም አካባቢ እና አየር ንብረትን ጨምሮ በዘጠኝ ብሔራዊ ተግዳሮቶች ላይ የሚያተኩረውን ብሔራዊ የውጤት ተኮር አርቴፊሻል ኢንተለጀንስ ኢንስቲትዩትንም አስጀምሯል። አስካል እንደ የ4ኛ ክፍል ተማሪዎችን የሒሳብ ውጤት ማሻሻል፣ በሀይዌይ 6 ላይ ያለውን የትራፊክ መጨናነቅ ማቃለል እና በዶክተር እና በታካሚ መካከል የሚደረገውን የመጀመሪያ ግንኙነት ማሻሻል ያሉ ምሳሌዎችን ጠቅሰዋል። ቀደም ሲል የወጡ ዘገባዎች በኢንስቲትዩቱ የሚደረገው ኢንቨስትመንት በአስር ሚሊዮኖች የሚቆጠር ሼkel እንደሚደርስ አመልክተዋል።

አስካል አርቴፊሻል ኢንተለጀንስ የሳይበር መከላከያን ለማጠናከር ጥቅም ላይ መዋል እንዳለበት፣ የአርቴፊሻል ኢንተለጀንስ ሥርዓቶች ራሳቸው ከጥቃት እና አላግባብ ከመጠቀም ሊጠበቁ እንደሚገባ እንዲሁም የቁጥጥር ሥርዓቱ ከዘርፉ ጋር እኩል መራመድ እንዳለበት ተናግረዋል።

በበርካታ ክልሎች የሚገኙ መንግሥታት ከአርቴፊሻል ኢንተለጀንስ አቅም ጋር የተያያዙ ጉዳዮችን ከኃይል፣ ከምግብ አቅርቦት እና ከመከላከያ ማምረቻ ጎን ለጎን እንደ ብሔራዊ ሉዓላዊነት ጉዳይ መመልከት ጀምረዋል። አስካል እንደተከራከሩት፣ ሉዓላዊነት ማለት መሠረተ ልማቱ ራሱ ብቻ ሳይሆን፣ መሠረተ ልማቱ የሚሠራበትን ሞዴል በባለቤትነት መያዝ ማለት ነው።

ንግግራቸውን ሲያጠቃልሉም “እርምጃ የሚወስዱ አገሮች በመጪው ጊዜያቸው ላይ ያላቸውን ቁጥጥር ያስጠብቃሉ” ብለዋል። “እስራኤል እርምጃ ለመውሰድ ወስናለች።”