የአርቴፊሻል ኢንተለጀንስ ግዙፍ ኩባንያዎች የእስራኤል ባንኮችን፣ የጤና አጠባበቅ ተቋማትን እና መንግስትን ኢላማ አደረጉ

በዴቪድ እስራኤል • 21 ኦክቶበር 2026

ኢየሩሳሌም፣ 21 ኦክቶበር 2026 (TPS-IL) — የዓለም መሪ የአርቴፊሻል ኢንተለጀንስ ኩባንያዎች የአገሪቱን እጅግ ሚስጥራዊ መረጃዎች የያዙትን የእስራኤል ባንኮች፣ የጤና መድህን ድርጅቶች (HMOs) እና የመንግስት ሚኒስቴሮች ጋር ለመድረስ ጥረታቸውን እያጠናከሩ ነው።

ለዓለም አቀፍ የአርቴፊሻል ኢንተለጀንስ ኩባንያዎች የእስራኤል የተቋማት ገበያ ከፍተኛ መጠን ያለው ሚስጥራዊ የፋይናንስ፣ የሕክምና እና የመንግስት መረጃዎችን የያዙ ደንበኞችን የማግኘት ዕድል ይሰጣል። ነገር ግን እነዚህ ደንበኞች ጋር መድረስ የተበታተነ የቁጥጥር ሥርዓትን ማለፍን የሚጠይቅ ሲሆን፣ በህዝባዊው ዘርፍ ደግሞ ለቀደምት አቅራቢዎች ጎግል እና አማዞን የውድድር ብልጫ የሚሰጥ የደመና (cloud) መሰረተ ልማትን ይጠይቃል።

ኦፕንኤአይ ሞቲ ሃዳስን በእስራኤል የመጀመሪያው የገበያ መግቢያ (go-to-market) ኃላፊ አድርጎ ሾሟል። ሃዳስ ከዚህ ቀደም በማትሪክስ፣ ጎግል እና ሞንጎዲቢ ከፍተኛ የሥራ ኃላፊነቶችን የያዘ ሲሆን፣ የእሱም ሥራ የኦፕንኤአይን ቴክኖሎጂ ከእስራኤል ድርጅቶች እና ከአካባቢው የዲጂታል ማህበረሰብ ጋር ማገናኘት ነው። የኤሎን መስክ ኤክስኤአይም እንደ ማላም ቲም (Malam Team) ካሉ የአገር ውስጥ የቴክኖሎጂ አቀናጅ ድርጅቶች ጋር ጨምሮ በእስራኤል ውስጥ አጋርነቶችን እያፈላለገ ይገኛል። እነዚህ ግንኙነቶች የውጭ አገር የአርቴፊሻል ኢንተለጀንስ ኩባንያዎች አዳዲስ ቴክኖሎጂዎችን ለመቀበል ጥንቃቄ የሚያደርጉ ተቋማት ዘንድ እንዲደርሱ ሊረዱ ይችላሉ።

የእስራኤል የቁጥጥር ማዕቀፍ ከአውሮፓ ኅብረት የአርቴፊሻል ኢንተለጀንስ ሕግ (AI Act) ጋር በሚመሳሰል አጠቃላይ የአርቴፊሻል ኢንተለጀንስ ሕግ ከመመራት ይልቅ በዘርፍ ላይ የተመሰረተ ነው። ነጠላ ሚኒስቴሮች እና ተቆጣጣሪዎች ለየራሳቸው ዘርፎች መስፈርቶችን የሚያወጡ ሲሆን ይህም ሻጮች ለፋይናንስ አገልግሎቶች፣ ለጤና አጠባበቅ እና ለመንግስት የተለያዩ ደንቦችን እንዲከተሉ ያደርጋል።

በባንክ ዘርፍ፣ በእስራኤል ባንክ ስር የሚገኘው የባንክ ቁጥጥር መምሪያ በስጋት አያያዝ መስፈርቶች መሠረት በደመና ላይ የተመሰረቱ የትላልቅ ቋንቋ ሞዴሎችን (LLMs) ይፈቅዳል። የሚኒስቴሮች የጋራ ሪፖርት እንደሚያመለክተው የፋይናንስ ተቋማት በአልጎሪዝሞቻቸው ለሚደርሰው ጉዳት ሕጋዊ ተጠያቂነት አለባቸው። ባንኮች የአርቴፊሻል ኢንተለጀንስ ሥርዓትን በውጭ አካል ማሰራት እንደ የብድር ውሳኔ አሰጣጥ ወይም የፋይናንስ ምክር ላሉ ውሳኔዎች ያለባቸውን ኃላፊነት ያስተላልፋል ብለው መገመት አይችሉም።

ባንኮች በሚመለከታቸው ደንቦች እና የመረጃ ሚስጥራዊነት ደረጃ መሠረት የመረጃ መገኛ ቦታን፣ የደመና ደህንነትን፣ የኢንክሪፕሽን እና የኦዲት መስፈርቶችን ማስተዳደር አለባቸው። ከኦፕንኤአይ እና አንትሮፒክ የሚመጡትን ጨምሮ በውጭ የሚቀርቡ የአርቴፊሻል ኢንተለጀንስ ሞዴሎች በባንኮቹ የውስጥ አስተዳደር እና የስጋት አያያዝ ማዕቀፎች ውስጥ መካተት አለባቸው።

የጤና አጠባበቅ ዘርፍ በሕክምና ሚስጥራዊነት፣ በታካሚዎች ግላዊነት እና በክሊኒካል ስህተቶች ላይ ተጨማሪ ስጋቶች ያጋጥሙታል። የጤና ጥበቃ ሚኒስቴር የግላዊነት እና የሳይበር ደህንነት ስጋቶችን በመጥቀስ በመንግስት ሆስፒታል ኮምፒውተሮች ላይ ወደ ህዝባዊ የአርቴፊሻል ኢንተለጀንስ መድረኮች የሚደረግ መዳረሻን ገድቧል።

የአርቴፊሻል ኢንተለጀንስ ልማት እና አሰራርን ጨምሮ የሕክምና መረጃዎችን ለሁለተኛ ደረጃ ዓላማዎች መጠቀም ለግላዊነት፣ ለሚስጥራዊነት እና ለጤናው ዘርፍ መስፈርቶች ተገዢ ነው። የጥበቃ እርምጃዎች ማንነትን አለማሳወቅን (de-identification)፣ የመዳረሻ ቁጥጥሮችን እና ማንነትን ሊያሳውቁ የሚችሉ መረጃዎችን ወደ ደመና አገልግሎቶች ማስተላለፍ ላይ የሚደረጉ ገደቦችን ሊያካትቱ ይችላሉ። የጤና ጥበቃ ሚኒስቴር እና የእስራኤል የፈጠራ ባለስልጣን ኩባንያዎች ሰፋ ባለ መልኩ ከመዘርጋታቸው በፊት የሕክምና ባለሙያዎችን ተግባራት በራስ-ሰር የሚያከናውኑ መሣሪያዎችን ጨምሮ አዳዲስ ሥርዓቶችን የሚፈትሹበት የቁጥጥር ሳንድቦክስ (regulatory sandbox) አቋቁመዋል።

አቅራቢዎች በሁለት ዋና ዋና የመተግበሪያ ሞዴሎች ምላሽ እየሰጡ ነው። መረጃ-አገኝ ትውልድ (RAG) የአርቴፊሻል ኢንተለጀንስ ሞዴሎችን ከተቋማዊ መረጃዎች ጋር በማገናኘት ምላሾችን በሚያመነጩበት ጊዜ ተዛማጅ መረጃዎችን እንዲያገኙ ያስችላቸዋል። እጅግ በጣም ሚስጥራዊ ለሆኑ ሥራዎች፣ ድርጅቶች ከህዝባዊ ደመና አገልግሎቶች በተገለሉ በራሳቸው ሰርቨሮች ላይ ሞዴሎችን ሊተገብሩ ይችላሉ። ተገቢው ዝግጅት በእያንዳንዱ ተቋም የደህንነት መስፈርቶች እና በሚመለከታቸው ደንቦች ላይ የተመሰረተ ነው።

የኒምበስ ብልጫ

የመንግስት ግዥ የተለየ ፈተና ያቀርባል። በገንዘብ ሚኒስቴር እና በብሔራዊ ዲጂታል ኤጀንሲ የሚመራው የመንግስት የደመና ኮምፒውቲንግ ውጥን የሆነው ፕሮጀክት ኒምበስ (Project Nimbus)፣ የአርቴፊሻል ኢንተለጀንስ ኩባንያዎች ለሚኒስቴሮች ለማቅረብ ጥረት የሚያደርጉበትን መሰረተ ልማት ያቀርባል። በተጨማሪም የደመና መድረኮቻቸው ለፕሮጀክቱ መሰረት ስለሆኑ ለጎግል እና አማዞን የውድድር ብልጫ ይሰጣል።

ኒምበስ ለኦፕንኤአይ እና ለአንትሮፒክ ወደ መንግስት ለመግባት እምቅ መንገድ ይሰጣል፣ ነገር ግን ሚኒስቴሮች የተፈቀደ መሰረተ ልማትን መጠቀም እና የግዥ እንዲሁም የደህንነት መስፈርቶችን ማክበር አለባቸው። ጎግል ክላውድ (Google Cloud) እና አማዞን ዌብ ሰርቪስስ (AWS) የኒምበስን የእስራኤል የደመና ቀጣናዎች ያንቀሳቅሳሉ። ስለዚህ የውጭ የአርቴፊሻል ኢንተለጀንስ ሞዴሎች በዚያ አካባቢ ውስጥ በተፈቀዱ አገልግሎቶች በኩል መቅረብ ሊያስፈልጋቸው ይችላል፣ ይህም ሚኒስቴሮች በሚመለከታቸው ደንቦች መሰረት በአርቴፊሻል ኢንተለጀንስ የታገዙ የአስተዳደር አገልግሎቶችን እንዲመረምሩ ያስችላቸዋል።

ኦፕንኤአይም ሆነ አንትሮፒክ የመጀመሪያውን የኒምበስ ጨረታ አላሸነፉም። ጎግል እና አማዞን የጎግል ጀሚናይ (Gemini) ሞዴሎችን እና የአማዞን ቤድሮክ (Bedrock) መድረክን እንዲሁም የታይታን (Titan) ሞዴሎችን ጨምሮ ባሏቸው የደመና ስነ-ምህዳሮች አማካኝነት የአርቴፊሻል ኢንተለጀንስ አገልግሎቶችን ማቅረብ ይችላሉ። አቅርቦቶቻቸው አሁን ባለው መሰረተ ልማት እና የግዢ ዝግጅቶች ውስጥ የተዋሃዱ በመሆናቸው ለኤጀንሲዎች ለመግዛት ቀላል ሊሆኑ ይችላሉ።

የውጭ ሞዴሎችን የሚሹ ኤጀንሲዎች ተጨማሪ ማረጋገጫዎች ሊገጥሟቸው ይችላሉ፤ ይህም ሁለተኛ ደረጃ ጨረታን ወይም በተፈቀደበት ቦታ ነጻ መደረግን ሊያካትት ይችላል። የኦፕንኤአይ እና አንትሮፒክ የአካባቢ የሽያጭ ቡድኖች ኤጀንሲዎች እነዚህን መስፈርቶች እንዲያልፉ ሊረዱ ይችላሉ። የእነሱ ፈተና ሞዴሎቻቸው እንደሚሰሩ ማሳየት ብቻ ሳይሆን ወደ ተፈቀደው የመንግስት አካባቢ አስተማማኝ መንገድ መመስረት ነው።

የደህንነት ገደቦች ገበያውን የበለጠ ይገድቡታል። የመንግስት የደመና መዳረሻ ለሳይበር ደህንነት ቁጥጥሮች እና የመረጃ-ምደባ መስፈርቶች ተገዢ ሲሆን፣ የመንግስት መረጃዎች እና የዜጎች መረጃዎች ደግሞ የውጭ አርቴፊሻል ኢንተለጀንስ ሞዴሎችን ለማሰልጠን በጥቅም ላይ እንዳይውሉ በተጣሉ ገደቦች ተገዢ ናቸው። መደበኛ የአስተዳደር አገልግሎቶች ለተፈቀዱ የደመና አተገባበሮች ተስማሚ ሊሆኑ ይችላሉ፣ ነገር ግን የመከላከያ ድርጅቶች እና እጅግ ሚስጥራዊ ስራዎች የበለጠ ጥብቅ መስፈርቶች ሊገጥሟቸው ስለሚችሉ የተገለሉ አተገባበሮችን ሊያስፈልጓቸው ይችላሉ።

እነዚህ ዝግጅቶች የትኞቹ የአርቴፊሻል ኢንተለጀንስ ኩባንያዎች በእስራኤል የተቋማት ገበያ ውስጥ ቦታ እንደሚያገኙ ሊወስኑ ይችላሉ። ከአገር ውስጥ ድርጅቶች ጋር ተግባራዊ አጋርነቶችን የሚመሰርቱ እና ወደ ተፈቀደ መሰረተ ልማት መዳረሻ የሚያረጋግጡ ኩባንያዎች ቴክኖሎጂያቸውን ወደ ተቋማዊ ኮንትራቶች ለመቀየር የተሻለ እድል ሊኖራቸው ይችላል፣ ተፎካካሪዎቻቸው ግን ተጨማሪ የቁጥጥር እና የግዥ እንቅፋቶች ያጋጥሟቸዋል።