የሠራተኛ እና ደኅንነት ኮሚቴ የቤተሰብ አባላት ባለቤትነት ባላቸው አፓርታማዎች ውስጥ ስለሚኖሩ የአእምሮ ጤና ተግዳሮት ላለባቸው ግለሰቦች የቤት ኪራይ እርዳታ ውይይት አካሂዷል። የውይይቱ መጀመሪያ ላይ የኮሚቴው ሰብሳቢ ክኔሴት አባል ሚካል ዎልዲገር እንዲህ ብለዋል፦ «የአእምሮ ጤና ተግዳሮት ያለባቸው ግለሰቦች መኖሪያ ቤት እና አፓርታማ የመከራየት አቅምን በተመለከተ ልዩ ማኅበረሰብ ናቸው። በብዙ አጋጣሚዎች ጅማሬው የሚከሰተው በለጋ ዕድሜያቸው እነዚህ ግለሰቦች ራሳቸውን የቤተሰብ ራሶች አድርገው ባላቋቋሙበት፣ ኑሮን ለማሸነፍ በሚታገሉበት እና እርግጥ ነው ከራሱ ከሕመሙ ጋር በሚደረግ ትግል ወቅት ነው። ከዚህ በተጨማሪ በሕብረተሰቡ ውስጥ ባለው አስከፊ መገለል ምክንያት፣ የተለያዩ ሕመሞችን እና ሁኔታዎችን መለየት የማይችለው እና ብዙ ጊዜ ተግዳሮት ላለባቸው ሰዎች አፓርታማዎችን ለመከራየት የሚያመነታው ማኅበረሰብ አለ። ስለዚህ በቤተሰብ ባለቤትነት ስር ባለው አፓርታማ ውስጥ የመኖር አማራጭ ለግለሰቡ ከሆስቴል ወይም ከተቋም አማራጭ አንፃር ጥሩ እና አንዳንድ ጊዜም ያለው ብቸኛ አማራጭ ነው። በአወዛጋቢ ሁኔታ፣ መንግሥት ‘የሚቀጣው’ ብቁ የሆነውን ሰው እና ቤተሰቡን በመሆኑ እና እርዳታውን የሚከለክላቸው በመሆኑ ነው፤ ይህም ቀድሞውኑ ዝቅተኛ የሆነ እና ያውም ግለሰቡ በመንግሥት አስተዳደር ውስጥ ባሉ የመኖሪያ ተቋማት ውስጥ ቢኖር ከሚወጣው የሕክምና ወጪ እጅግ ያነሰ ነው። ይህ ተቀባይነት የሌለው ኢፍትሐዊነት ነው፣ እናም ከመንግሥት ሚኒስቴር መሥሪያ ቤቶች ግልጽ ምላሽ እና መፍትሔዎችን በተቻለ ፍጥነት እንዲያስተዋውቁ እጠይቃለሁ።»
የ«ተርኒንግ ፖይንት» ማኅበር ተወካይ ራን መላመድ፦ «በ 2004 ዓ.ም. ደቡብ ውስጥ አፓርታማ ለመከራየት ሞክራ ማንም ሊከራያት ባለመፈቀዱ ምክንያት ባልተሳካላት የአእምሮ ጤና ተግዳሮት ባለባት ወጣት ሴት ምክንያት በዚህ ጉዳይ ላይ ከፍተኛ ፍርድ ቤት አቤቱታ አቅርበን ነበር። ቤተሰቡ በእጃቸው ባለ ክፍል ውስጥ እንድትኖር መፍቀድ ፈልገው ነበር፣ ነገር ግን ኪራዩን መተው ነበረባቸው፣ እና ዝቅተኛ ገቢ ያለው ቤተሰብ እንደመሆናቸው መጠን ለመተዳደር እና እሷን ለመርዳት ታግለዋል። የቤቶች ሚኒስቴር ከዚያ ኢፍትሐዊ መሆኑን ተረዳ፣ እና ሂደቶቹ ተቀየሩ። ሁሉም ነገር ጥሩ ነው ብለን አስበን ነበር፣ ነገር ግን ባለፉት ሳምንታት ውስጥ፣ ከቤተሰብ አባላት አፓርታማዎችን ቢከራዩ እርዳታ ማግኘት እንደማይችሉ እንደገና የተነገራቸው ብቁ ግለሰቦች 4 ጉዳዮች ከመላው ሀገሪቱ ደርሰኛል።»
በውይይቱ ላይ ተሳታፊዎች የቤቶች ሚኒስቴር የሚያቀርበው የእርዳታ መጠን ለግለሰብ 770 ሼኬል ገደማ እና ለጥንዶች 1,200 ሼኬል ገደማ ብቻ መሆኑን ጠቁመዋል። የጤና ሚኒስቴር ተወካይ ሚኒስቴር መስሪያ ቤቱ በድጋፍ ሰጪ መኖሪያ ውስጥ ላሉት 230 ሼኬል እና በሆስቴሎች ውስጥ ላሉት 100 ሼኬል እንደሚጨምር ገልጸዋል። መጠኑ ለብዙ ዓመታት እንዳልተሻሻለ፣ ይህም ብቁ ለሆኑ ግለሰቦች ገករ አቋም የመኖሪያ ቤቶችን በገንዘብ ለመደገፍ ባለው አቅም ላይ መሸርሸር እንደፈጠረ ተስተውሏል።
የአእምሮ ጤና ቤተሰቦች ማኅበር አክቲቪስት እና ዕድሜያቸው በ 50ዎቹ ውስጥ የሚገኙ የአእምሮ ጤና ተግዳሮት ያለበት ግለሰብ እናት የሆነችው ኒሊ አሮኖቭ እንዲህ ብለዋል፦ «ልጄ ለተወሰነ ጊዜ በተከራየ አፓርታማ ውስጥ ኖሯል እናም አስቸጋሪ ጊዜ ውስጥ ሲያልፍ ተባረረ። ከአፓርታማ ወደ አፓርታማ እንዲንቀሳቀስ አልፈለግንም፣ ይህም ወደ መባባስ እና ወደ ሆስፒታል መተኛት ይመራዋል። ጠንካራ የድጋፍ ሥርዓት እንዲኖረው እና ወደ እኛ መቀራረብ እንዳለበት ተሰምቶናል። እንደ እድል ሆኖ፣ ለተረጋጋ ሁኔታ እና ድጋፍ የሚፈቅድለትን አፓርታማ በአቅራቢያው መግዛት ችለናል፣ ይህም ለአእምሮ ጤና ተግዳሮት ላለበት ሰው በጣም አስፈላጊ ነው፣ እና በዚህም የተነሳ ከመንግሥት የሚያገኘውን እርዳታ አጥተናል»።
ሞሼ ዛሬትስኪ፦ «እኔና ባለቤቴ ሁለታችንም የአእምሮ ጤና ተግዳሮት እንዳለብን ተገልጸናል። ከሁለት ዓመት ገደማ በፊት፣ አንድ ክስተት ተከራይ ከባለቤታችን ክፍል እንድናባርር እና ከዘመዶቻችን አንዱን፣ እንዲሁም የአእምሮ ጤና ተግዳሮት ያለበትን ሰው እንድንይዝ አስገደደን፣ ምክንያቱም ሌላ የሚሄድበት ቦታ አልነበረም። ከዛ በፊት ለእሷ በወር 2,850 ሼኬል እንቀበል ነበር፣ እና ለታገዘው እርዳታ ሁሉንም መስፈርቶች ቢያሟላም፣ ለወር 750 ሼኬል እርዳታ እንኳን አልጸደቀለትም። ከዚያም በሥራ ላይ ስንገኝ ሚኒስትሩን ቀርቤ ለምን ብዬ ጠየቅሁ። የደረሰኝ ምላሽ መንግሥት ‘እያሴርን’ መሆናችንን ማስፈጸም እና ማወቅ እንደማይችል ነው፣ ‘አንተን አንተማመንም’። እኔ አሴሬ ከ 2,000 ሼኬል በላይ አጣለሁ?» ለነዚህ አስተያየቶች ምላሽ ሲሰጡ እንዲህ ብለዋል፦ «በእነዚህ ሂደቶች ከሕዝብ አስተሳሰብ ጋር በማይገናኙባቸው ሁኔታዎች በትክክል፣ የአእምሮ ጤና ተግዳሮት ያለባቸው ግለሰቦች ወላጆች ‘ሳያሴሩ’ መብቶቻቸውን መገንዘብ አይችሉም፣ እና የሚሊየነር ባለቤት ካልሆኑ፣ ከሚታገለው ልጅ እና ማንም ስለማይረዳቸው ችግርተኛ ከሚሆኑት ሌሎች ልጆች ሁሉ ጋር በመጨረሻ ይወድቃሉ። እናንተ በተጭበረበረ ዓለም ውስጥ ትኖራላችሁ፣ መስኩን አታውቁትም፣ እናም ሁሉንም ነገር ጠባብ ሌንስ በማድረግ ታያላችሁ።»
የቤቶች ሚኒስቴር የቤቶች እርዳታ ዳይሬክተር ኤፍሬም ቫክሽታክ እንዲህ ብለዋል፦ «አቤቱታውን ተከትሎ፣ ብቁ ለሆኑ ግለሰቦች በቤተሰብ ባለቤትነት ስር ባለው አፓርታማ ውስጥ በሚኖሩበት ጊዜም እንኳ የእርዳታ የማግኘት እድልን የመመርመር አማራጭ አስተዋውቀናል። ይህ በልዩ ሁኔታዎች ኮሚቴ የሚመረመር ሲሆን፣ መመሪያውም በአዎንታዊ መልኩ እንዲጸድቅ ከግምት ውስጥ ማስገባት ነው። ባለሥልጣናት ብቁ ለሆኑ ግለሰቦች ሳያሳውቁ እና ወደ ልዩ ሁኔታዎች ኮሚቴ ሳያመላክቱ አሉታዊ ምላሽ የሚሰጡባቸው ጉዳዮች ካሉ – ይህ ተገቢ አይደለም፣ እና እነዚያን ጉዳዮች ተቀብለን እንድንይዝ እንጠይቃለን።» ለነዚህ አስተያየቶች ምላሽ የኮሚቴው ሰብሳቢ ክኔሴት አባል ዎልዲገር እንዲህ ብለዋል፦ «አማራጩ መኖሩን በመስማቴ ደስ ብሎኛል፣ ነገር ግን በእኔ አመለካከት ልዩ ሁኔታዎች ኮሚቴን የሚጠይቅ መሆን የለበትም ነገር ግን ነባሪ መሆን አለበት። ለእነዚህ ሰዎች እርዳታን መከልከል ምንም አመክንዮ የለውም፣ እና ይህንን በቋሚነት የሚቆጣጠር እና ለማንኛውም ባለሥልጣን ወደ ልዩ ሁኔታዎች ኮሚቴ ማስተላለፍ ወይም አለማስተላለፍ ውሳኔ ክፍል ቦታ የማይተው መፍትሔ እንዲስተዋወቅ እጠይቃለሁ።»
በውይይቱ ላይ የፋይናንስ ሚኒስቴር ተወካይ አካባቢው የቤቶች ሚኒስቴር ኃላፊነት እንደሆነ እና የሚኒስቴር መስሪያ ቤቱ በጀት እንደተወሰነው ቅድሚያ የሚሰጣቸው ጉዳዮች የሚመደብ መሆኑን ገልጸዋል።
የውይይቱ ማጠናቀቂያ ላይ፣ ክኔሴት አባል ዎልዲገር የቤቶች፣ የጤና፣ የፋይናንስ ሚኒስቴሮች እና የፍትሕ ሚኒስቴር የአካል ጉዳተኞች እኩል መብቶች ኮሚሽነር በጉዳዩ ላይ መፍትሔዎችን ለመመርመር በተቻለ ፍጥነት የጋራ ስብሰባ እንዲያደርጉ ጠይቀዋል። እንዲሁም ከቤተሰባቸው ባለቤትነት ስር ባለ ቤት ውስጥ እንዲኖሩ የጠየቁ የአእምሮ ጤና ተግዳሮት ያለባቸውን ግለሰቦች ጉዳዮች የተወያዩ ልዩ ሁኔታዎች ኮሚቴዎች መረጃዎችን እና የኮሚቴውን ውሳኔዎች ዝርዝር እንዲቀበሉ ጠይቀዋል።