በፔሳህ ቤንሰን • 25 ኦክቶበር 2026
እየሩሳሌም፣ 25 ኦክቶበር 2026 (TPS-IL) — ከ100 በላይ ታዋቂ የእስራኤል የኢኮኖሚ ባለሙያዎች፣ የንግድ መሪዎች እና የቀድሞ ከፍተኛ ባለሥልጣናት ጠቅላይ ሚኒስትር ቤንያሚን ኔታንያሁ ሊጣሉ የሚችሉ የምዕራባውያን የባንክ ማዕቀቦችን ለማለፍ ክሪፕቶከረንሲን ለመጠቀም ያቀረቡት ሐሳብ እስራኤልን በኢኮኖሚ ያገለለች ሊያደርጋት፣ ንግድን፣ የሥራ ዕድልን፣ ኢንቨስትመንትን እና አስፈላጊ የሕዝብ አገልግሎቶችን ሊጎዳ እንደሚችል እሁድ ዕለት አስጠነቀቁ።
በኢኮኖሚስቶች ፎረም ሥር የተደራጁት 109 ፈራሚዎች፣ የውጭ መንግሥታት በእስራኤል የባንክ ሥርዓት ላይ ገደብ ከጣሉ እስራኤል አማራጭ የፋይናንስ መስመሮችን እንድታዘጋጅ ኔታንያሁ ባቀረቡት ሐሳብ ላይ «ከፍተኛ ስጋት እና ጭንቀት» የገለጹበት የጋራ ደብዳቤ አውጥተዋል።
የኢኮኖሚ ባለሙያዎቹ ሐሳቡ ዋናውን አደጋ ለመፍታት አልቻለም ሲሉ ተከራክረዋል፤ ይኸውም የእስራኤል ከዋና ዋና ዓለም አቀፍ አጋሮቿ ጋር ያላት የኢኮኖሚ ግንኙነት መበላሸት ነው።
ደብዳቤው «የጠቅላይ ሚኒስትሩ ንግግር የእስራኤል ዓለም አቀፍ ተቀባይነት ማሽቆልቆል የሚያስከትለውን መዘዝ መሠረታዊ የሆነ ያለመረዳት ሁኔታ ያሳያል» ብሏል። ኔታንያሁ አገሪቱን ሆን ብለው ወደ ኢኮኖሚያዊ መገለል እየመሩ ነው ሲል የከሰሰ ሲሆን «ሊቀለበስ ስለማይችል ጉዳትም» አስጠንቅቋል።
ኔታንያሁ የባንክ ማዕቀቦች ሊጣሉ እንደሚችሉ የገለጹት ዓርብ ዕለት ከቻናል 10 የኢኮኖሚ ኔትወርክ ጋር ባደረጉት ቃለ ምልልስ ነበር። የግብይት መረጃዎችን ያልተማከለ ዲጂታል አውታረ መረቦች ላይ ለመመዝገብ የሚያስችለውን የክሪፕቶከረንሲ እና የብሎክቼይን ቴክኖሎጂን ያካተተ ዕቅድ እንዲያዘጋጁ ለአማካሪዎቻቸው መመሪያ መስጠታቸውን ተናግረዋል።
ይህ አስተያየት የተሰጠው በእስራኤል ላይ ዲፕሎማሲያዊ ጫና እየጨመረ ባለበት ወቅት ነው። ብሪታንያ እና ሌሎች 11 የምዕራባውያን አገራት በቅርቡ በእስራኤላውያን ፍልስጤማውያን ላይ የተፈጸሙ ጥቃቶችን እና በኔታንያሁ መንግሥት የጸደቁ የተስፋፉ ግንባታዎችን እንደ ምክንያት በመጥቀስ በይሁዳ እና ሰማርያ ከሚገኙ የእስራኤል ማህበረሰቦች በሚወጡ ምርቶች ላይ ያነጣጠረ ማዕቀብ አውጀዋል።
የእስራኤል ባንክ ቅዳሜ ዕለት የኔታንያሁን ሐሳብ በይፋ የተቃወመ ሲሆን፣ ዲጂታል ገንዘቦች ለዓለም አቀፍ የፋይናንስ ገደቦች ተግባራዊ መፍትሔ ሊሆኑ እንደማይችሉ ተከራክሯል።
ማዕከላዊ ባንኩ ክሪፕቶከረንሲዎች «ማዕቀቦችን ለማለፍ እንደ መተላለፊያ መንገድ ሊያገለግሉ አይችሉም» ብሏል።
መንግሥት መሰል እርምጃዎችን ለመከላከል እና ከእስራኤል ዋና ዋና የንግድ አጋሮች ጋር ያለውን የንግድ ግንኙነት ለመጠበቅ ቅድሚያ እንዲሰጥም አሳስቧል። ኔታንያሁ በኋላ ላይ ከቻናል 14 ጋር ባደረጉት ቃለ ምልልስ ትችቱን አምነው፣ «ተቃውሞውን እሰማለሁ፤ ከግምት ውስጥም እያስገባሁት ነው» ብለዋል።
አክለውም፦ «አዳምጣለሁ፣ ነገር ግን ትክክል ነው ብዬ የማስበውን [አደርጋለሁ]» ብለዋል።
የኢኮኖሚስቶች ፎረም በእስራኤል የባንክ ሥርዓት ላይ የሚጣሉ ማዕቀቦች ኩባንያዎች ዓለም አቀፍ ግብይቶችን እንዳያካሂዱ አስቸጋሪ ወይም የማይቻል ሊያደርጉ እንደሚችሉ፣ ይህም ላኪዎችን፣ ባለሀብቶችን እና የከፍተኛ ቴክኖሎጂ (ሃይ-ቴክ) ኢንዱስትሪን አደጋ ላይ እንደሚጥል አስጠንቅቋል። ፈራሚዎቹ እንዳሉት የውጭ ኢንቨስትመንት መውደቅ እና የሥራ አጥነት መጠን በከፍተኛ ሁኔታ መጨመር ሊከተል ይችላል።
ውጤቶቹ ቤተሰቦችን እና የሕዝብ አገልግሎቶችንም ሊነኩ ይችላሉ። እስራኤላውያን የክሬዲት ካርዶችን እና እንደ አማዞን እና አሊኤክስፕረስ ያሉ ዓለም አቀፍ የግብይት መድረኮችን የመጠቀም ዕድል ሊያጡ ይችላሉ፤ የውጭ አገር ሠራተኞች ደግሞ ገቢያቸውን በውጭ አገር ላሉ ዘመዶቻቸው መላክ ካልቻሉ አገሪቱን ለቀው ሊወጡ ይችላሉ።
ሆስፒታሎች እና ሌሎች የጤና አገልግሎት ሰጪዎች መድኃኒቶችን እና የሕክምና መሣሪያዎችን ለማስመጣት እንቅፋት ሊገጥማቸው እንደሚችል ደብዳቤው አስጠንቅቋል።
የኢኮኖሚ ባለሙያዎቹ ደቡብ አፍሪካን፣ ኢራንን እና ሩሲያን ዓለም አቀፍ ማዕቀብ ከገጠማቸው አገሮች መካከል እንደ ምሳሌ ጠቅሰዋል። እንደነዚህ ዓይነቶቹ ገደቦች የኑሮ ደረጃን ዝቅ እንደሚያደርጉ እና የአንድን አገር ሠራዊቷን የመደገፍ እና ራሷን የመከላከል አቅም እንደሚያዳክሙ ተከራክረዋል።
ደብዳቤው በእስራኤል የፋይናንስ ተቋም ውስጥ በቀድሞ በርካታ ከፍተኛ ግለሰቦች የተፈረመ ሲሆን የቀድሞው የእስራኤል ባንክ ገዢ ያኮቭ ፍሬንከል፣ የቀድሞ ምክትል ገዢዎች ዝቪካ ኤክስታይን እና አቪያ ስፒቫክ እንዲሁም የቀድሞው የባንክ ተቆጣጣሪ ያኢር አቪዳን ይገኙበታል።
ሌሎች ፈራሚዎች የቀድሞው የገንዘብ ሚኒስቴር ዋና ዳይሬክተሮች አቭራሃም ቤን-ባሳት፣ ዴቪድ ብሮዴት እና ያሮም አሪያቭ፤ የቀድሞው የብሔራዊ ኢኮኖሚ ምክር ቤት ኃላፊ ማኑኤል ትራጅተንበርግ፤ እንዲሁም ከእየሩሳሌም የዕብራይስጥ ዩኒቨርሲቲ እና ከቴል አቪቭ ዩኒቨርሲቲ የተውጣጡ ምሁራን ይገኙበታል።
