በፔሳች ቤንሰን • 7 ማይ 2026
ኢየሩሳሌም፣ 7 ማይ 2026 (TPS-IL) — በሳይንቲስቶች የጉበት በሽታ ግንዛቤ ላይ ለውጥ ሊያመጣ በሚችል አዲስ ግኝት፣ የእስራኤል ተመራማሪዎች የመጀመሪያውን እጅግ ከፍተኛ ጥራት ያለው ጤናማ የሰው ጉበት የጂን አትላስ የፈጠሩ ሲሆን — አካሉ በሰው ልጆች ላይ ከቤተ ሙከራ እንስሳት ፈጽሞለየት ባለ መልኩ የተደራጀ መሆኑን አሳይቷል።
በዋይዝማን የሳይንስ ኢንስቲትዩት ሳይንቲስቶች፣ ከሼባ ሕክምና ማዕከል እና ከጀርመን ፍራይበርግ ዩኒቨርሲቲ ባልደረቦች ጋር በመሆን፣ በጤናማ የሰው ጉበት ሕብረ ሕዋስ ውስጥ ያለውን የጂን እንቅስቃሴ ከሁለት ማይክሮን በማይበልጥ ጥራት – ከሸረሪት ሐር የቀጠነ ካርታ አዘጋጅተዋል። ይህ ስኬት የመጀመሪያው ዝርዝር የሰው ጉበት «የጂን አትላስ» ተብሎ እየተገለጸ ሲሆን፣ ሳይንቲስቶች የትኞቹ ጂኖች በየትኛው የአካል ክፍሎች ውስጥ ንቁ እንደሆኑ በትክክል እንዲለዩ ያስችላቸዋል።
ተመራማሪዎች በግምገማ ላይ ባለው ኔቸር መጽሔት ላይ የታተሙት ግኝቶች፣ ዘመናዊ ሰዎች በመላው ዓለም ከአራት አዋቂዎች አንዱን በሚጎዳው የሜታቦሊክ ስብ ጉበት በሽታ ለምን እንደሚጋለጡ ለማብራራት ሊረዱ ይችላሉ ይላሉ።
የስብ ጉበት በሽታ ከመጠን በላይ ስብ በጉበት ሕዋሳት ውስጥ የሚከማችበት ሁኔታ ነው። ጉበት በመደበኛነት አነስተኛ መጠን ያለው ስብ ብቻ ይዟል፣ ነገር ግን ስብ ከክብደቱ ከ5-10 በመቶ በላይ ሲሆን፣ የስብ ጉበት በሽታ ተብሎ ይታሰባል። ሳይታከም ከቀረ፣ በጊዜ ሂደት ሊባባስ ይችላል፣ ይህም የጉበት እብጠት፣ መማገጥ እና ምናልባትም የጉበት ውድቀት ያስከትላል። በክብደት መቀነስ፣ በአመጋገብ፣ በስፖርት እና በደም ስኳር እና ኮሌስትሮል ቁጥጥር ይታከማል።
ለአስርተ ዓመታት ሳይንቲስቶች ጉበት በግምት በሶስት ተግባራዊ ዞኖች የተከፈለ ነው ብለው ያምኑ ነበር። አዲሱ አትላስ እያንዳንዳቸው የተለያዩ ሥራዎችን የሚያከናውኑ ስምንት በጣም የተዋቀሩ ክልሎችን ገልጧል። ከዚህም በላይ አስገራሚው ነገር ተመራማሪዎች የሰው ጉበት በሕክምና ምርምር ውስጥ ከሚጠቀሙት አይጦች እና ሌሎች አጥቢ እንስሳት ጉበት የተለየ ባህሪ እንዳለው ደርሰውበታል።
ጥናቱን የመሩት የዋይዝማን ኢንስቲትዩት ፕሮፌሰር ሻሌቭ ኢትዝኮቪች « በጉበት ሕዋሳት ውስጥ በተለያዩ ቦታዎች ላይ ሺዎች የሚቆጠሩ ጂኖች በተለያየ ደረጃ ንቁ ሆኖ ተገኝተዋል፣ ይህም ከምናስበው በላይ በጣም ትክክለኛ እና ውስብስብ የሆነ ውስጣዊ አደረጃጀት ያሳያል» ብለዋል።
የሰው ጉበት ከፍተኛ ጥራት ያለው ካርታ
የሰውነት ትልቁ የውስጥ አካል የሆነው ጉበት መርዛማ ንጥረ ነገሮችን ማጣራት፣ የደም ስኳር መቆጣጠር፣ ለምግብ መፈጨት ሃሞትን ማምረት እና ኃይልን ማከማቸት ጨምሮ ከ 500 በላይ ተግባራትን በአንድ ጊዜ ያከናውናል።
ሳይንቲስቶች እነዚህ ተግባራት ሎቡልስ በሚባሉ ጥቃቅን ሄክሳጎናል አወቃቀሮች መካከል እንደሚከፋፈሉ ከረጅም ጊዜ በፊት ያውቁ ነበር። በአብዛኛዎቹ አጥቢ እንስሳት ውስጥ በእነዚህ ሎቡሎች መሃል ላይ የሚገኙ ሕዋሳት ኦክስጅን እና አልሚ ምግቦች ቀድሞውኑ ካለቀባቸው ደም ስለሚቀበሉ በአንጻራዊ ሁኔታ እንቅስቃሴ የሌላቸው ናቸው።
ይሁን እንጂ የሰው ልጆች በተለየ ሁኔታ የሚሰሩ ይመስላሉ።
ጥናቱ የሰው ጉበት መሃል ክፍል እንደ ስብ ማምረት፣ በሚጾሙበት ጊዜ የግሉኮስ ማመንጨት፣ መርዛማ ንጥረ ነገሮችን ማጣራት እና ሃሞትን ማምረት ያሉ ኃይልን የሚጠይቁ ተግባራትን በማከናወን እጅግ ንቁ ሆኖ እንደሚቀጥል ደርስበታል።
ይህ ልዩ አደረጃጀት ሰዎች ለውፍረት ተዛማጅ የጉበት በሽታዎች ለምን እንደሚጋለጡ ለማብራራት ይረዳል ይላሉ ተመራማሪዎች።
ኢትዝኮቪች «ይህ የሥራ ክፍፍል በረከትም እርግማን ነው» ብለዋል። «ጉበታችን ካርቦሃይድሬትን በብቃት እንዲያከማች ያስችለዋል። ነገር ግን ይህ ቀልጣፋ የሥራ ክፍፍል በስብ እና ካርቦሃይድሬት የበለጸገውን ዘመናዊ አመጋገብ ለመቋቋም የተነደፈ አይደለም፣ እናም በጉበት ውስጥ ከመጠን በላይ ስብ እንድንከማች እና ከእብጠት እንድንሰቃይ ለምን እንደምንጋለጥ ሊያብራራ ይችላል።»
ፕሮጀክቱ የተመሰረተው ከጤናማ የጉበት ለጋሾች በተገኙ የሕብረ ሕዋስ ናሙናዎች ላይ ነው – ጤናማ የጉበት ሕብረ ሕዋስ ለምርምር ለማግኘት አስቸጋሪ በመሆኑ ይህ እጅግ አልፎ አልፎ የሚገኝ አጋጣሚ ነው። የጉበት ያልተለመደ የመታደስ ችሎታ ሕያው ለጋሾች የአካል ክፍሎችን ንቅለ ተከላ ሂደቶች በሚደረጉበት ጊዜ የጉበት ክፍሎችን እንዲለግሱ ያስችላቸዋል።
ተመራማሪዎች በተጨማሪም ልዩ የሆነ የሰው የመከላከያ ዘዴ ሊሆን የሚችለውን ነገር አግኝተዋል። ኩፕፈር ሴሎች በመባል የሚታወቁት ልዩ የበሽታ ተከላካይ ሕዋሳት በሌሎች አጥቢ እንስሳት ውስጥ እንደሚገኙት በጠርዝ ሳይሆን በጉበት ሎቡሎች መሃል ላይ ተከማችተው ተገኝተዋል።
የጥናቱ መሪ ደራሲ እና በሼባ ሕክምና ማዕከል ሐኪም የሆኑት ዶ/ር ኦረን ያኩቦቭስኪ «በሰው ልጆች ላይ እየጨመረ የመጣውን መሸርሸር ለመቋቋም ‘ ወደ መሃል ተንቀሳቅሰዋል’ ብለን እንገምታለን» ብለዋል።
ቡድኑ ከዚያም አሁን በምዕራቡ ዓለም በጣም የተለመደው የጉበት መታወክ የሆነውን የሜታቦሊክ ስብ ጉበት በሽታን ለማጥናት አትላሱን ተጠቅሟል። የጉበት ሕዋሳት መጀመሪያ ላይ ስብን የሚሰብሩ ጂኖችን በማግበር እና ስብን የሚያመርቱ ጂኖችን በመጨፍለቅ ከስብ ክምችት እራሳቸውን ለመከላከል እንደሚሞክሩ ደርሰውበታል።
ነገር ግን ተመራማሪዎቹ ባዮሎጂያዊ ድክመትም ለይተዋል፡ የሚከማቸው ስብ ስብን በብቃት ለማቀነባበር ሃላፊነት ያላቸውን ሕዋሳት ውስጥ ያሉ አወቃቀሮችን ማይቶኮንድሪያ ይጎዳል።
ሳይንቲስቶች አትላሱ በመጨረሻ ዶክተሮች የተወሰኑ የጉበት አካባቢዎችን ኢላማ ያደረጉ ሕክምናዎችን እንዲያዘጋጁ ሊረዳቸው ይችላል ይላሉ።
ኢትዝኮቪች «በትክክለኛው የጉበት ካርታ ላይ በመመስረት, ወደፊት የተወሰነ ክልል ለአንድ የተወሰነ በሽታ የተጋለጠ የሚያደርጉ ጂኖችን ኢላማ የሚያደርጉ ሕክምናዎችን ማዘጋጀት ይቻላል» ብለዋል።