በፔሳህ ቤንሰን • 4 ኖቬምበር 2026
ኢየሩሳሌም፣ 4 ኖቬምበር 2026 (TPS-IL) — የሱፍ አበባ ችግኞች ከኦፕቲካል ቅዠት ጋር የሚመሳሰል ሁኔታ ሊያጋጥማቸው እንደሚችል እና ሁለት በጣም ጠንካራ ብርሃናት እየበሩባቸውም እንኳ ወደ ደካማው የብርሃን ምንጭ እንደሚያዘነብሉ የእስራኤል ተመራማሪዎች ደርሰውበታል፤ ይህም እፅዋት ያለ አንጎል ወይም የነርቭ ሥርዓት ስለ አካባቢያቸው መረጃን እንዴት እንደሚያቀነባብሩ አሳይቷል።
ግኝቶቹ ሕያዋን ፍጥረታት ያለ ማዕከላዊ የቁጥጥር ሥርዓት ውስብስብ መረጃዎችን እንዴት እንደሚያቀነባብሩ አዲስ ግንዛቤን ይሰጣሉ። በመጨረሻም የግብርና መብራቶችን ለማሻሻል ሊረዱ እና ህዋሳት እንዲሁም ባክቴሪያዎች አካባቢያቸውን እንዴት እንደሚገነዘቡ እና ምላሾችን እንደሚያቀናጁ ብርሃን ሊፈነጥቁ ይችላሉ።
በቴል አቪቭ ዩኒቨርሲቲ ተመራማሪዎች እፅዋት በግንዶቻቸው ላይ ከተሰራጩት የብርሃን ተቀባዮች የሚመጡ ምልክቶችን እንደሚያቀናጁ አረጋግጠዋል። ብርሃን ከተለያዩ አቅጣጫዎች በሚመጣበት ጊዜ በእነዚህ ምልክቶች መካከል ያለው ግንኙነት አስገራሚ የእድገት ምላሾችን ሊፈጥር ይችላል።
በአንድ ሙከራ ውስጥ ተመራማሪዎች ሁለት እኩል ጥንካሬ ያላቸውን መብራቶች ፊት ለፊት ካስቀመጡ በኋላ ሦስተኛውንና ደካማውን ምንጭ በቀኝ ማዕዘን ላይ አስቀመጡ። የሱፍ አበባ ችግኞች ወደ የትኛውም ጠንካራ መብራቶች ከማደግ ይልቅ፣ ከተቃራኒ ምንጮች የመነጩት ምልክቶች እርስ በርሳቸው ስለተመጣጠኑ ወደ ደካማው መብራት አዘነበሉ።
በተለምዶ በልዩ የስሜት ሕዋሳት እና በማዕከላዊ የነርቭ ሥርዓት ላይ ከሚደገፉት እንስሳት በተለየ መልኩ እፅዋት መረጃን የሚሰበስቡት በሰውነታቸው ውስጥ በተሰራጩ ተቀባዮች አማካኝነት ነው። በግንዱ ውጫዊ ሽፋን ላይ የሚገኙ ለብርሃን ተጋላጭ የሆኑ ተቀባዮች ብርሃንን በየቦታው በመለየት በጋራ የእድገት አቅጣጫን ወደሚወስኑ ባዮሎጂያዊ ምልክቶች ይቀይሩታል።
የብርሃን ምልክቶች ሲጋጩ
ተመራማሪዎቹ የሱፍ አበባ ችግኞችን ከተለያዩ አቅጣጫዎች እና በተለያዩ መጠኖች ለሰማያዊ ብርሃን በማጋለጥ እንቅስቃሴያቸውን ከ20 ሰዓታት በላይ መዝግበዋል። እፅዋቱ በአጠቃላይ ከሁለቱ ተቃራኒ የብርሃን ምንጮች ወደ ይበልጥ ጠንካራው ያዘነበሉ ቢሆንም፣ ምላሻቸው ከብሩህነት ልዩነት ጋር ተመጣጣኝ አልነበረም።
ከሌላው በእጥፍ የሚበልጥ የብርሃን ምንጭ በእጥፍ የሚበልጥ ባዮሎጂያዊ ምልክት አላመነጨም። ይህ ቀጥተኛ ያልሆነ (nonlinear) ምላሽ የሚያሳየው እፅዋት የሚመጣውን ብርሃን በቀላሉ እንደማይደምሩት ነው። ይልቁንም በተቀባዮቻቸው ቀድሞ የተከናወኑ ምልክቶችን በማጣመር፣ የብርሃኑ አካላዊ ስርጭት ብቻ ሊጠቁም ከሚችለው የተለየ ምላሽ ያመጣሉ።
በአቻ በተገመገመው Proceedings of the National Academy of Sciences ጆርናል ላይ በታተመ ጥናት፣ ተመራማሪዎቹ ይህንን ሂደት ከሚመጣው የብርሃን ማነቃቂያዎች አካላዊ ድምር ይልቅ ለ«የተላለፉ ምልክቶች ቬክቶሪያል ድምር» ምላሽ መስጠት በማለት ገልፀውታል።
ግኝቶቹ በመጨረሻም በግሪንሃውስ እና በቤት ውስጥ እርሻዎች ውስጥ ያሉ አርቴፊሻል የመብራት ሥርዓቶችን ለማሻሻል ሊረዱ ይችላሉ። እፅዋት ከተለያዩ አቅጣጫዎች ለሚመጣው ብርሃን እንዴት ምላሽ እንደሚሰጡ መረዳቱ፣ አምራቾች ኃይልን በበለጠ ብቃት እየተጠቀሙ ተፈላጊውን የእድገት አቅጣጫ ለማበረታታት መብራቶችን እንዲያዘጋጁ ሊረዳቸው ይችላል።
ጥናቱ ከግብርና ባለፈም ጠቀሜታ ሊኖረው ይችላል። መረጃን በማዕከላዊ ተቆጣጣሪ ፈንታ በበርካታ ጥቃቅን ዳሳሾች አማካኝነት ለሚያቀናብሩ ያልተማከለ የዳሰሳ ቴክኖሎጂዎች መነሳሳት ሊሆን ይችላል። በተጨማሪም ሳይንቲስቶች ህዋሳት እና ባክቴሪያዎች በአካባቢያቸው ያሉ ለውጦችን እንዴት እንደሚለዩ እና ምላሽ እንደሚሰጡ በተሻለ ለመረዳት ሊረዳቸው ይችላል።
የተመራማሪዎቹ የሂሳብ ሞዴል ሌላ አስገራሚ ውጤትን ይተነብያል፡ የእፅዋቱ የብርሃን ማቀናበሪያ ሥርዓት ከኦፕቲካል ቅዠት ጋር የሚመሳሰል ውጤት ሊያመጣ ይችላል። ስርዓቱ ለሚመጣው ብርሃን ቀጥተኛ ያልሆነ ምላሽ ስለሚሰጥ፣ እንደ ብሩህ አድርጎ የሚመዘግበው አቅጣጫ ከፍተኛውን ብርሃን ከሚያገኘው አቅጣጫ በመጠኑ ሊለይ ይችላል።
ይህ ማለት ግን እፅዋት ምስሎችን ያያሉ ወይም ሆን ብለው አካባቢያቸውን በተሳሳተ መንገድ ይረዳሉ ማለት አይደለም። ይልቁንም የስሜት ህዋሳቶቻቸው ብርሃንን ወደ እድገት ምላሽ በሚተረጉሙበት መንገድ ላይ ያለውን መዛባት ይገልጻል። የተተነበየው ውጤት በእፅዋት እንቅስቃሴ ውስጥ ባሉ ተፈጥሯዊ መዋዠቆች ምክንያት በሙከራዎቹ በቀጥታ ለመለካት በጣም አነስተኛ ነበር።
«አስደናቂው ነገር እፅዋት ያለ አንጎል ወይም ማዕከላዊ የማቀናበሪያ ሥርዓት ስለ አካባቢያቸው ውስብስብ መረጃዎችን ማቀናጀት መቻላቸው ነው» ሲሉ ከጥናቱ አዘጋጆች አንዷ የሆኑት ፕሮፌሰር ያስሚን ሜሮዝ ተናግረዋል።
«ስሌቱ የሚመነጨው ብርሃን በግንዱ ዙሪያ በአካባቢው በሚታወቅበት እና በሚቀነባበርበት መንገድ ነው» ያሉት እርሳቸው፣ ይህ መርህ ባልተማከለ ዳሰሳ ላይ ለሚመሰረቱ ህዋሳት፣ ባክቴሪያዎች እና ሌሎች ህያዋን ስርዓቶችም ሊዳብር እንደሚችል አክለዋል።
