በፔሳች ቤንሰን • 28 ሴፕቴምበር 2026
ኢየሩሳሌም፣ 28 ሴፕቴምበር፣ 2026 (TPS-IL) — የእስራኤል ሳይንቲስቶች የተደበቀ የካንሰር ባዮሎጂ ንብርብር አግኝተዋል፡- በዋናነት ጂኖችን ለመቆጣጠር ይረዳል ተብሎ ይታሰብ ከነበረ የጄኔቲክ ማቴሪያል የተሠሩ መቶዎች ጥቃቅን ፕሮቲኖች። ግኝቱ ተመራማሪዎች ካንሰር እንዴት እንደሚዳብር እና እንደሚለወጥ ለመረዳት በሚጥሩበት ጊዜ ሊመረምሯቸው የሚችሏቸው አዲስ የሞለኪውሎች ቡድን ይሰጣል።
ማይክሮፔፕታይድ በመባል የሚታወቁት እነዚህ ፕሮቲኖች፣ ከዕብራይስጥ ዩኒቨርሲቲ በተሠሩት የምርምር ቡድን ገለጻ መሠረት በ17 ዓይነት ዕጢዎች ውስጥ ከተለያዩ የካንሰር ደረጃዎች ጋር የተያያዙ ናቸው። አንዳንዶቹ ማይክሮፔፕታይዶች በመጨረሻ የበሽታውን እድገት ለመከታተል ይረዱ ይሆናል፣ ሌሎች ደግሞ ዕጢዎች ከሰውነት በሽታ የመከላከል ሥርዓት ጋር የሚገናኙባቸውን አዳዲስ መንገዶች ሊያሳዩ ወይም ለወደፊት ሕክምናዎች ሊሆኑ የሚችሉ ኢላማዎችን ሊጠቁሙ ይችላሉ።
ሳይንቲስቶች የተወሰኑ ረጅም ኑን-ኮዲንግ አር ኤን ኤዎች (lncRNAs) — ፕሮቲኖችን ከማመንጨት ይልቅ አጠቃላይ ጂኖችን ይቆጣጠራሉ ተብሎ የሚታሰቡ የጄኔቲክ ማቴሪያል ክፍሎች — ማይክሮፔፕታይድ የሚባሉ ጥቃቅን ፕሮቲኖችን መያዝ እንደሚችሉ ያውቃሉ። ያነሰ ግልጽ ሆኖ የቆየው ግን እነዚህ ሞለኪውሎች በካንሰር ውስጥ ምን ያህል እንደተስፋፉ እና የተወሰኑ ማይክሮፔፕታይዶች ከካንሰር እድገት ለውጦች ጋር የተያያዙ መሆን አለመሆናቸው ነው።
ይህን ለመመርመር ተመራማሪዎቹ 17 የካንሰር ዓይነቶችን ወክለው ከሚገኙ ከ10,000 የሚጠጉ ዕጢዎች የተገኙ መረጃዎችን ተንትነዋል። የካንሰር ጂኖሚክስ መረጃን ከራይቦሶም ፕሮፋይሊንግ ጋር አጣምረዋል፣ ይህም ፕሮቲኖችን ለማምረት ጥቅም ላይ የሚውሉ የጄኔቲክ ቅደም ተከተሎችን ለመለየት የሚረዳ ቴክኒክ ነው። በመቀጠልም በሰው ሰራሽ የማሰብ ችሎታ (አይአይ) ላይ የተመሰረተ መዋቅራዊ ሞዴሊንግ በመጠቀም በሺዎች የሚቆጠሩ የታጩ ማይክሮፔፕታይዶችን መርምረዋል።
ትንታኔው በ478 የ lncRNA ጂኖች የተመሰጠሩ 1,782 ከፍተኛ-እርግጠኝነት ያላቸው ማይክሮፔፕታይዶችን ለይቷል። ከነዚህም መካከል 314ቱ በተለያዩ የካንሰር ደረጃዎች ላይ ጉልህ ከሆኑ ለውጦች ጋር የተያያዙ ነበሩ።
«ለዓመታት እነዚህ አር ኤን ኤዎች እንደ ፕሮቲን ምንጭ በመጠኑ ችላ ተብለው ነበር» ብለዋል ከጥናቱ ደራሲዎች አንዱ የሆኑት ስታቭ ዞክ። «ትላልቅ የካንሰር የውሂብ ስብስቦችን ከኮምፒዩተናዊ እና ከሰዋሰዋዊ መሳሪያዎች ጋር በማጣመር፣ በግልጽ እየታዩ ተደብቀው የነበሩ በመቶዎች የሚቆጠሩ ችላ የተባሉ የታጩ ማይክሮፔፕታይዶችን ስልታዊ በሆነ መንገድ ማግኘት ችለናል»።
ከካንሰር ጋር የተያያዙ ማይክሮፔፕታይዶች
ተመራማሪዎቹ በተጨማሪም ብዙዎቹ ማይክሮፔፕታይዶች የተለዩ ቅደም ተከተል እና መዋቅራዊ ባህሪያት እንዳላቸው ደርሰውበታል፣ ይህም አንዳንዶቹ ገና ያልተመረመሩ ባዮሎጂያዊ ተግባራት ሊኖራቸው እንደሚችሉ ይጠቁማል።
«ግኝቶቻችን እንደሚያሳዩት ረጅም ኑን-ኮዲንግ አር ኤን ኤዎች ከዚህ ቀደም ከታሰበው በላይ በብዙ መንገዶች ለካንሰር አስተዋጽኦ ሊያደርጉ ይችላሉ» ብለዋል የዩኒቨርሲቲው የባዮሎጂካል ከሚስትሪ ዲፓርትመንት ፕሮፌሰር ሚካል ሊኒያል። «እነዚህ የተደበቁ ማይክሮፔፕታይዶች የካንሰርን እድገት በተሻለ ሁኔታ ለመረዳት የሚረዱን በሰፊው ያልተመረመሩ የሞለኪውሎች ክፍልን ይወክላሉ»።
ተመራማሪዎቹ የካንሰርን እድገት ለመከታተል እንደ ባዮማርከር ሊጠቅሙ የሚችሉ ማይክሮፔፕታይዶችን ለይተዋል። እንዲሁም በዕጢ-ሕዋስ ገጽ ላይ ባለው የፔፕታይድ አቀራረብ ላይ ሊሳተፉ የሚችሉ እጩዎችን ለይተዋል፣ ይህ ሂደት በዕጢ ሕዋሳት እና በበሽታ ተከላካይ ሕዋሳት መካከል ያለውን ግንኙነት ሊጎዳ የሚችል ሂደት ነው።
ሳይንቲስቶቹ የትኞቹ ማይክሮፔፕታይዶች ባዮሎጂያዊ ተግባራት እንዳላቸው እና በቀጥታ የዕጢ እድገትን፣ ስርጭትን ወይም ሌሎች የካንሰር ገጽታዎችን የሚነኩ መሆናቸውን ለመወሰን ተጨማሪ ምርምር እንደሚያስፈልግ አፅንዖት ሰጥተዋል።
ግኝቶቹ በግምገማ ባለሙያዎች በተመረመረው ብሪቲሽ ጆርናል ኦቭ ካንሰር ላይ ታትመዋል።